XXl əsrin ən qlobal problemlərindən olan ASP (autizm spektr pozuntusu) ümumdünya statistikasina görə yeni doğulan hər 4 korpədən birində rast gəlinir və hazırda yer uzərində hər 100 nəfərdən biri autizm əlamətləri daşıyır. Bu əlamətləri daşıyan uşaqlar isə çox kiçik yaşlarindan əlamətləri biruzə versələr də, valideyn məlumatsızlığı bu barədə vaxtında maarifləndirilmiş olmamaları səbəbindən uşaqlara ASP diaqnozunun qoyulması gecikir, bu da öz növbəsində terapiyalar və pedoqoji, psixoloji təlimlərlə əldə edilə biləcək yüksək nəticəni kifayət qədər minimuma endirir. Problemin daha böyük yönü də ondan ibarətdir ki, ASP diaqnozu vaxtında müəyyən edilsə belə, bir çox ailələrdə maddi sıxıntı səbəbindən ya ASP əlamətli uşaqların psixoloji mərkəzlərdə xüsusi təlimlərə cəlb edilməsi qeyri-mümkün olur, ya da mümkün olsa belə bir müddət sonra təlimlər yenə də maddiyyat səbəbilə yarımçıq qalmış olur.

İrəli sürdüyüm yeni tipli ASDedge innovation layihəsi bu tip çətinliyi olan ailələrə ən universal tətbiq ilə asan və qisa muddətdə və daha keyfiyyətli nəticələrin əldə edilə biləcəyi tətbiq təklif edir. Tətbiqin prototipi özündə 45 funksiya cəm edir.

1. Bu funksiyalardan ən önəmliləri və digər məşhur ASP tətbiqlərində rast gəlinməyənlərdən biri ilkin diaqnoz funskiyasidir ki, bu funksiya uşaqlarda hələ çox kiçik yaşlarında diaqnozu qoymaga əhəmiyyətli dərəcədə kömək edir. İlkin diaqnozun vaxtinda qoyulması heç şübhəsiz işin keyfiyyətini və nisbətən daha asan nəticə əldə etmə ehtimalını artırır. Belə ki, bu funksiyaya daxil olduqda valideynə övladı barədə suallar ünvanlanır, valideyn həmin sualları cavablandırır və testin sonunda uşağın ASP əlamətlərini daşıma faizi ekranda göstərilir.

2. Digər ən önəmli funksiya maddi imkanı olmayan ailələr üçün evdə mövcud şərait əsasında təskil oluna bilən təlimlərə əsaslanır. Bu funksiya ev şəraitində oyunlar, əyləncələrlə nə kimi əlamətləri usaqlarda korreksiya edə biləcəyimizi əyani izah edir(səkil və video-roliklər əsasında)Məsələn, paltar sancaqlarını ipə keçirmək -bu usaqlarda kiçik motirikanın inkişafının sürətləndirilməsi üçündür.

3.Sensor qələm funksiyası -Bu funksiyaya əsasən uşaq əlində tutduğu sensor qələm ilə telefonun və ya planşetin və s.ekraninda açılmış pəncərədə şəkillər çəkir, sensor qələmin həssaslıq dərəcəsi nəzərdə tutulan minimum, orta və yüksək dərəcəli həssaslığa malik ölçülər müəyyən edilmişdir ki, bu da uşağın əvvəldən sonraya sensor qabiliyyətinin inkişafının korreksiyasi və izlənilməsi üçündür.

4.Tətbiqin çox maraq doğuran və motivəedici digər funksiyası ASP əlamətli uşaqlarda mövcud və sonrakı inkişaf mərhələlərində söz bazasının qeydə alınması və sayının asanlıqla tapılması üçündür ki, bu da valideyndə və ya hər hansı təlimçidə uşaq haqqında daha dəqiq fikirlərin formalaşması, təlimin gedişatında keyfiyyətin izlənilməsi üçün mühüm faktordur. Belə ki, bu funksiya söz ehtiyatının asanlıqla hesaba alınması üçün sözləri məna qruplarına öncədən bölür və valideynə ən onəmlidən daha az önəmli sözlər sırasına doğru variantlar təklif edir ki, valideyn övladının öyrəndiyi sözləri klikləməklə proqram öyrənilmiş və bazaya əlavə olunmuş sözlərin sayını təqdim edir.

5.PDF-ASP funksiyası ilə yalnız psixoloji mərkəzlərdə əldə edə biləcəyiniz işləmə vərəqləri, korreksiyaedici tapşırıqların pdfini əldə edə bilər, bu pdf-ləri çap etdirməklə uşaqlara diqqətin, izləmənin, uygunlaşdirma, sistemləşdirmə və s.korreksiyasina kömək edən vəsaitləri təlim avadanlığı kimi istifadə edə bilərsiniz. Çıxarılan vərəqlərin laminasiya etdirilib istifadə olunması vəsaitlərin daha uzunmüddətli yararlılığını təmin edəcəkdir.

6. İnkisaf dinamikası -Bu funksiya ilk andan etibarən ASP əlamətli uşaqla aparılan təlimlər nəticəsində onda əldə olunan yenilikləri yaddaşa verməklə inkişafı qrafiki olaraq daima qeydə alır və nümayiş etdirir. Burada həm qrafik, həm diaqramlarla, həm də rəqəmlərlə nəticələr öz əksini tapmaqdadır.
7.Agressive mode-Bu rejim aqressiv, hiperaktiv uşaqlarla iş rejimini və onlara xüsusi yanaşmanı əks etdirir.

8.Online shopping-yalnızca maddi cəhətdən deyil, ümumiyyətlə tapılması, əldə edilməsi çətin olan pedoqoji avadanlıqların onlayn sifarişinin və daha münasib qiymətə əldə olunmasının optimal variantını təklif edən funksiyadır.

9.Skanner ilə pedoqoji avadanlıqların QR kodunu oxutmaqla müvafiq saytlara giriş edib həm birbaşa həmin əşyanın sifarişi, həm də onun nə kimi əlamətlər üçün korreksiyaedici rolu olduğunu müəyyən edə bilərsiniz.

10.Video ASD-funksiyası kiçik və böyük video-roliklərlə uşaqlara öyrənilməsi daha çətin olan anlayışları daha asan və daha qisa müddətdə qavramağa kömək edir. Məsələn, yalnızca ASP əlamətli uşaqlar üçün deyil, bütün uşaqlar üçün qavranılması ən çətin mövzulardan olan "Fəsillər"müqayisəli şəkildə dördü bir arada şagirdlərə təqdim edilərək, daha asanlıqla öyrədilir. Burada həm görmə, həm eşitmə, eyni zamanda həyata keçirildiyi üçün qavrama faizi daha sürətli və daha uzunmüddətli olur.

11.Rating-funksiyası valideynləri motivasiya edən, onları daha da fəaliyyətə, təlimə, terapiaylara yönləndirən funksiya olub, proqram istifadəçiləri arasında uşaqlar üzərində daha çox işləməsinə görə reytinq şkalası təqdim edir.

12.Program terapy ilə fərdi yanaşma müəyyən edilir ki, bu da ilkin diaqnoza əsasən proqram tərəfindən avtomatik təşkil olunur. Hər bir uşaq individualdir, üstəlik o ASP əlamətlidirsə, onlarla təlim xüsusilə individual olaraq muəyyən edilməli və aparılmalıdır ki, təlim zamanı nə uşağın bildiklərini ona təkrar izah edərək vaxt itkisinə yol verilməsin, nə də aşırı dərəcədə ağır proqramla işlənilib təlim gecikdirilməsin.

13.Alarm-funksiya - uşaqla mütəmadi planlı şəkildə işi nizamlamaq üçün bildiriş göndərir və gün ərzində hansı fəaliyyətlərə uşağı cəlb edəcəyimizi göstərir və gün sonunda fəaliyyət göstəricisi ekranda əks etdirilir ki, bu da valideynlərin məsuliyyətini artırmaq üçündür.
Funksiyaların haqqında yazmaqla bitməz, lakin bunu qeyd etmək istərdim ki, bu strategiya ilə 10 valideyn psixoloq nəzarəti altında təlimlər apararaq olduqca yüksək nəticə əldə etmişdir. Bunlardan bir qismi paralel psixoloji mərkəzlə təlimlərə davam etsə də, bir qismi yalnızca ev şəraitində terapiyalara cəlb olunmuşdur(valideyn dəstəyi).

Əldə edilən ən yüksək nəticə 7 ay ərzində 55 sözdən 1035 sözə qədər söz ehtiyatını artırmağa nail olunmuş 4 yaslı uşaqdır. Minimum nəticə isə 7 ay ərzində 5yaslı uşaqda görülən 150 söz ehtiyatından 840-a qədər söz artımıdr ki, bundan əlavə də rabitəli nitqin formalaşması, idraki düşüncənin, təfəkkürün inkişafı, usaqlarda sosiallasmaga meyillilik və s.kimi keyfiyyətlərdə də yüksək nəticələr əldə edilmisdir.

Tətbiqin keçen il irəli sürdüyümüz nisbətən daha sadə forması layihə səklində dünya səviyyəsində hamıya məlum olan İNTEL İSEF-in Azərbaycanda keçirilən "Sabahın alimləri" müsabiqəsində 2-ci yer tutmusdur.