Məktəblərimizdə hicab geyimi ilə bağlı tətbiq olunan qadağa cəmiyyətdə ciddi suallar doğurur. Bu məsələni yalnız təhsil qaydaları və geyim forması çərçivəsində müzakirə etmək düzgün deyil. Çünki söhbət həm də insanların dini inanclarına, vicdan azadlığına və təhsil hüququna münasibətdən gedir.

Əgər məqsədimiz təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək, məktəblərimizdə daha sağlam və səmərəli təhsil mühiti yaratmaqdırsa, onda əsas diqqətimizi şagirdlərin bilik səviyyəsinə, müəllimlərin peşəkarlığına, tədrisin keyfiyyətinə və məktəblərimizin mövcud problemlərinə yönəltməliyik. Hicab geyinən bir şagirdin hansısa geyim elementinin onun təhsil almasına necə mane olduğunu izah etmək lazımdır. Axı hicab nə biliyə, nə düşünməyə, nə də insanın intellektual inkişafına əngəl yaradır.

Belə bir sual ortaya çıxır: Uşağın məktəbdə başının içi lazımdır, yoxsa başının çölü?

Təhsilin mahiyyəti insanın düşüncəsini inkişaf etdirmək, ona bilik qazandırmaq, dünyagörüşünü genişləndirmək və şəxsiyyət kimi formalaşmasına kömək etməkdir. Şagirdin geyimi onun biliyinin, bacarığının və gələcəkdə cəmiyyətə verəcəyi töhfənin ölçüsü ola bilməz.

Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Lakin dünyəvilik dini inanclara qarşı olmaq demək deyil. Dünyəvi dövlətin əsas prinsiplərindən biri müxtəlif inanclara və dünyagörüşlərinə sahib insanların hüquqlarına hörmətlə yanaşmaqdır. Dövlətin dünyəvi xarakteri ilə vətəndaşların dini etiqad azadlığı bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, hüquqi dövlət bu azadlıqların təminatçısı olmalıdır.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 48-ci maddəsinin birinci və ikinci hissələri hər kəsin vicdan azadlığını, dinə münasibətini müstəqil müəyyənləşdirmək, dini etiqadını sərbəst ifadə etmək və yaymaq hüququnu təsbit edir. Təbii ki, bu hüquqlar qanunla müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər və digər konstitusion prinsiplər nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Məhz buna görə də məktəblərdə geyimlə bağlı hər hansı məhdudiyyətin hüquqi əsası, zəruriliyi və mütənasibliyi cəmiyyətə aydın şəkildə izah olunmalıdır.

Azərbaycan bayrağındakı yaşıl rəng də İslam sivilizasiyasına mənsubluğumuzu ifadə edən rəmzlərdən biridir. Bu rəng milli kimliyimizin, tarixi-mədəni irsimizin və mənəvi dəyərlərimizin mühüm simvolik elementidir. Əlbəttə, bayraqdakı yaşıl rəng öz-özlüyündə hər hansı konkret geyim formasını hüquqi baxımdan məcburi etmir. Ancaq bu rəmz bizə bir həqiqəti xatırladır: milli kimliyimizə və mədəni irsimizə hörmətlə yanaşmaq, cəmiyyətimizin dini-mənəvi dəyərlərini də nəzərə almaq vacibdir.

Bu gün məktəblərimizdə diqqət tələb edən kifayət qədər ciddi problemlər mövcuddur. Tədrisin keyfiyyəti, şagirdlərin bilik səviyyəsi, müəllimlərin sosial vəziyyəti, məktəb mühiti, psixoloji təzyiqlər, bullinq və digər məsələlər daha geniş müzakirəyə ehtiyac duyur. Belə bir şəraitdə şagirdin hicabına diqqətin bu qədər ön plana çıxarılması haqlı suallar doğurur.

Hicab nə vaxtdan təhsilə maneə olub? Hicab geyinən bir şagirdin biliyi niyə onun baş örtüyü ilə əlaqələndirilməlidir? Əgər şagird dərsə hazırdırsa, biliyə yiyələnmək istəyirsə və təhsil almaq hüququndan istifadə edirsə, onun dini inancının təhsildən kənarda saxlanılması hansı məqsədə xidmət edir?

Bu məsələdə əsas prinsip uşaqların təhsil hüququnun qorunması, məktəblərdə bərabər münasibətin təmin edilməsi və qanuni tələblərin ayrı-seçkiliyə yol açmadan tətbiq olunması olmalıdır. Hər hansı qaydanın mövcudluğu onun avtomatik olaraq bütün suallardan kənar olması demək deyil. Qaydalar da hüquqi və ictimai müzakirəyə açıq olmalı, onların məqsədi və nəticələri əsaslandırılmalıdır.

Digər mühüm məsələ isə ictimai şəxslərin mövqeyidir. İctimai şəxs olmaq yalnız tanınmaq, tədbirlərdə iştirak etmək və cəmiyyətdə müəyyən status daşımaq deyil. İctimai mövqeyin əsas göstəricilərindən biri həssas məsələlər qarşısında məsuliyyətlə danışmaq, insanların hüquq və azadlıqları ilə bağlı müzakirələrdə prinsipial mövqe ortaya qoymaqdır.

Düşünürəm ki, hər bir ictimai şəxs xarakteri, cəsarəti və məsuliyyəti ilə seçilməlidir. Xarakterli insan yalnız hamının razılaşdığı fikirləri səsləndirmir. O, mübahisəli məsələlərdə də əsaslandırılmış mövqeyini bildirir, ictimai müzakirədən çəkinmir və bunu şəxsi maraqlarına deyil, inandığı prinsiplərə söykənərək edir.

Əlbəttə, fikir bildirmək qarşı tərəfi təhqir etmək, insanları qarşı-qarşıya qoymaq və ya hüquqi reallıqları görməzdən gəlmək demək deyil. Əsl prinsipiallıq emosiyaları arqumentlərlə birləşdirmək, hüququ müdafiə edərkən məsuliyyəti unutmamaqdır.

Cəmiyyət olaraq özümüzə bir sual verməliyik: biz doğrudanmı təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək istəyirik, yoxsa bəzən əsas problemləri kənara qoyaraq daha asan müzakirə olunan məsələlərə fokuslanırıq?

Məktəb şagirdin baş örtüyü ilə deyil, biliyi ilə seçildiyi, müəllimin geyimi ilə deyil, peşəkarlığı ilə qiymətləndirildiyi, insanların inancına görə deyil, davranışına və əməyinə görə dəyərləndirildiyi bir məkan olmalıdır.

Dəyişməli, inkişaf etməli, təkmilləşməli çox şeyimiz var. Ancaq bütün problemlərimizi həll etmişikmiş kimi davranıb saqqal darağımızın dərdinə düşmək nə təhsilin inkişafına, nə də cəmiyyətin tərəqqisinə xidmət edir.

Əsas məsələ insanın başında nə olması deyil, başının içində nə daşımasıdır. Təhsilin məqsədi də məhz düşünən, bilikli, azad fikirli və məsuliyyətli insanlar yetişdirməkdir.

Fərid Əmiraslanov
AYMEDİACOMPANY.AZ mədəniyyət işləri üzrə direktor müavini